🟧RİSK ANALİZİ NEDİR?
Risk Analizi Nedir ?
İş Sağlığı ve Güvenliğinin en temel adımı risk analizi yapmaktır.
Risk analizi, çalışma ortamında çalışanların sağlığını ve işyerinin güvenliğini etkileyebilecek tehlikeleri belirleme, bu tehlikelerin yol açabileceği riskleri değerlendirme ve kontrol altına alma sürecidir.
Risk analizi, işyerlerinde güvenli bir çalışma ortamı oluşturmanın ilk adımıdır ve 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca tüm işyerlerinde yapılması zorunludur.
- 6331 Sayılı Kanunun Risk Analizi Hakkındaki Hükmü
6331 sayılı Kanunun 10. maddesi der ki:
“İşveren, işyerinde sağlık ve güvenlik yönünden risklerin belirlenmesi ve analiz edilmesini sağlar.”
Bu ifade, risk analizi sorumluluğunun tamamen işverene ait olduğunu açıkça belirtir.
Ancak uygulamada bu görevi işveren adına İSG uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcileri ile birlikte yürütür.
⸻
Risk Analizinin Amacı Nedir?
Risk analizinin temel amaçları:
- Çalışanların sağlığını korumak
İş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek.
- İşyerinin güvenliğini sağlamak
Maddi kayıpları, duruşları, yangınları, çevresel riskleri azaltmak.
- Tehlikeleri önceden tespit etmek
Saha çalışmasında, ekipman kullanımında, kimyasallarda ve süreçlerde ortaya çıkabilecek tehlikeleri belirlemek.
Uygun kontrol tedbirlerini belirlemek
Hiyerarşik kontrol yöntemleri sırasıyla şöyle kullanılmalıdır:
1. Ortadan kaldırma
2. İkame etme
3. Mühendislik önlemleri
4. İdari önlemler
5. KKD
⸻
Risk Analizinin Zorunlu Olduğu Durumlar
6331’e göre risk analizi sadece bir kez yapılıp biten bir evrak değildir.
Aşağıdaki durumlarda yenilenmesi zorunludur:
• İş değişikliği, proses değişikliği, ekipman değişikliği olduğunda
• Yeni bir tehlike ortaya çıktığında
• İş kazası veya ramak kala yaşandığında
• Taşınma, kapasite artışı, yeni hat kurulumu gibi değişimlerde
• Periyodik olarak (tehlike sınıfına göre: çok tehlikeli 2 yıl, tehlikeli 4 yıl, az tehlikeli 6 yıl)
⸻
Risk Analizi Nasıl Yapılır Adım Adım Bakalım
1) Tehlikelerin Tespiti
Saha gezisi yapılır, çalışanlarla görüşülür, ekipmanlar incelenir.
2) Risklerin Değerlendirilmesi
Olasılık × Şiddet yöntemi (1–5) sık kullanılır.
Sonuç risk seviyesini verir. (Bu kullanacağımız metodolojiye göre değişir. Metodolojileri en alt kısımda vereceğim)
3) Kontrol Tedbirlerinin Belirlenmesi
Uygulanabilir, ölçülebilir ve sorumlu kişisi belli olmalıdır.
4) Aksiyon Planı Oluşturma
Her risk için kim, ne zaman, nasıl uygulayacak belirtilir.
5) İzleme ve İyileştirme
İşyerinde sürekli değişim olduğu için risk analizi yaşayan bir dökümandır.
⸻
Risk Değerlendirme Ekibinde Kimler Olmalıdır?
6331’e göre ekip:
• İş Güvenliği Uzmanı
• İşyeri Hekimi
• Çalışan temsilcileri
• Destek elemanları
• İşveren veya vekili
Saha bilgi ve deneyimi olan kişiler mutlaka ekibe dahil edilmelidir.
⸻
Risk Analizi Yapılmamasının Cezası Nedir?
6331’e göre risk değerlendirmesi yapılmayan işyerlerinde:
• İdari para cezası uygulanır
• İş durdurmaya kadar gidebilir
• İş kazası yaşanırsa işverenin kusur oranı çok yüksek çıkar
Bu nedenle risk analizi yasal zorunluluk olduğu kadar işverenin kendini koruduğu bir süreçtir.
Risk analizi, işyerinin güvenliğini ve çalışanların sağlığını korumanın bilimsel temelidir.
6331’e göre zorunludur ve düzenli olarak güncellenmelidir.
İyi yapılmış bir risk analizi; kazaları önler, üretim sürekliliğini artırır ve işyerinde güvenlik kültürü oluşturur.
Risk Analiz Metodolojileri
| L Tipi Matris (5×5 / 3×3 / Olasılık x Şiddet) | • İşletmeler için hızlı ve pratik. • Risk = Olasılık x Şiddet. |
| Fine-Kinney | • Çok detaylı puanlama sistemi: Olasılık × Frekans × Şiddet• 216 farklı risk değeri çıkabilir. |
| HAZOP (Hazard and Operability Study) | • En çok petrokimya, rafineri, proses tesislerinde kullanılır. • Çok disiplinli mühendis ekibi ile yapılır. |
| FMEA (Failure Mode and Effects Analysis) | • Arıza türleri ve etkileri analizi. • Makine üretimi, otomotiv, kalite yönetiminde sık kullanılır. • RPN = S × O × D (Şiddet × Olasılık × Tespit edilebilirlik) |
| What If Analizi (Eğer Şöyle Olursa?) | • Beyin fırtınası temelli. • Pratik ve geniş düşünmeyi sağlar. |
| JSA / JHA (Job Safety Analysis / Job Hazard Analysis) | • Her iş adımı için tehlike belirleme. • Şantiyelerde ve montaj işlerinde çok popüler. |
| ETA – Event Tree Analysis (Olay Ağacı Analizi) | • Bir olaydan sonra olası sonuçların ileri yönde modellenmesi. |
| FTA – Fault Tree Analysis (Hata Ağacı Analizi) | • Bir kazanın altında yatan kök nedenleri geri yönde analiz eder. • Karmaşık sistemlerde kullanılır. |
| Bow-Tie Metodu | • Hata ağacı + olay ağacının birleşimi. • Tehlike → Önleyici bariyerler → Olay → Sonuç bariyerleri • Görsel olarak çok güçlüdür. |
| PHA – Preliminary Hazard Analysis (Ön Tehlike Analizi) | • Kompleks projelerin ilk aşamasında kullanılır. • Erken dönemde büyük tehlikeleri belirlemeye yarar. |
Türkiyede en çok kullanılan yöntemler şunlardı;
- L Tipi Matris (5×5) – (En yaygın)
- Fine-Kinney
- JSA/JHA
- What If
FME, HAZOP, Bow-Tie genelde büyük tesisler ve kurumsal işletmeler tarafından uygulanır.
İleriki dönemlerde bu yöntemler ile ilgili örnek excel tablolarını paylaşacağım. Takip ederek dökümanlar kısmını kotrol edebilirsiniz. Yorumlar kısmından bunları tartışabiliriz.
